Yeni araştırmalar, diyet kola tüketiminin geleneksel bilgilere rağmen zararsız olmayabileceğini öne sürüyor. Diyet gazlı içecekler doğrudan kan şekeri seviyesini yükseltmese de, son zamanlarda yapılan birkaç çalışma, günlük olarak diyet kola içen kişilerde, metabolik sendromun yanı sıra Tip 2 diyabet geliştirme riskinin daha yüksek olduğu sonucuna varmıştır. Metabolik sendromda yüksek kan basıncı, yükselmış kan lipid (kolesterol ve trigliserit) seviyeleri, insülin direnci ve aşırı karın yağlanması görülmektedir.

Diyet Ürünlerde Kullanılan Tatlandırıcı türleri

Diyet gazlı içecekler çeşitli düşük kalorili tatlandırıcılarla tatlandırılmaktadır:

Sakarin, halen kullanımda olan en eski yapay tatlandırıcılardan biridir ve 1977’den beri piyasada bulunmaktadır. Sakarin kullanımı son 20 yılda bir miktar azalmış olsa da, popüler diyet içecekleri tatlandırmak için aspartamla birlikte  hala kullanılmaktadır.

Aspartam 1981’den beri kullanılmaktadır. Şekerden 200 kat daha tatlıdır ve gazlı içeceklerde ve atıştırmalık yiyeceklerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Vücutta fenilalanin ve aspartik asit gibi kimyasal bileşenlerine ayrıldığı için, vücudun fenilalanini işleyemediği nadir bir genetik hastalık olan fenilketonürisi olan kişiler aspartam tüketmemelidir. Kontrol edilmezse, bu bozukluk nöbetlere, gelişimsel sorunlara ve beyin hasarına neden olabilir.

Asesülfam K, Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından onaylanmıştır. Şekerden yaklaşık 180 kat daha tatlıdır. Ağızda hafif acı bir tada sahip olduğu için, asesülfam K genellikle içeceklerde ve yiyeceklerde kullanılmak üzere diğer tatlandırıcılarla karıştırılır.

Sukraloz, Splenda’da bulunan yapay tatlandırıcıdır. 1998 yılından beri kullanılmaktadır ve şekerden yaklaşık 600 kat daha tatlıdır. Isıtıldığında bozulmadığı için unlu mamullerde ve aperatif yiyeceklerde (diyet içeceklerin yanı sıra) sıklıkla kullanılır.

Stevia, burada listelenen diğerlerinden farklı olarak sentetik olarak üretilmeyen bir tatlandırıcıdır. Brezilya ve Paraguay’da yetişen bir bitki olan stevia rebaudiana’nın yapraklarından elde edilir. Stevia yaprağının bir bileşeni olan rebaudioside A, Aralık 2008’de FDA tarafından yiyecek ve içeceklerde kullanım için güvenli olarak kabul edildi.

Neotam, 2002 yılında FDA onayını alan en yeni yapay tatlandırıcılardan biridir. Şekerden 6.000-13.000 kat daha tatlı olduğu tahmin edilmektedir. Henüz Amerika Birleşik Devletleri’nde yaygın olarak kullanılmamaktadır, ancak Dünya Sağlık Örgütü’nün Gıda Katkı Maddeleri Ortak Uzman Komitesi tarafından olumlu değerlendirilmesi ve Avrupa, Avustralya, Güney Amerika, Rusya ve Meksika’da yaygın kullanımı nedeniyle neotamın yaygınlaşması beklenmektedir.

Alitame henüz FDA onayını almamış bir tatlandırıcıdır. Aspartam gibi, iki amino asitten, aspartik asit ve alaninden oluşur. Yiyecek ve içeceklerde kullanım için izin verilirse, yüksek pişirme ve pişirme sıcaklıklarındaki kararlılığı nedeniyle yaygın kabul görmesi beklenmektedir.

Siklamat, laboratuvar hayvanlarında büyük miktarlarda (günde 350 kutu kola eşdeğeri) beslenmenin mesane kanserine neden olduğunu gösteren bir çalışmanın ardından 1969’da Amerika Birleşik Devletleri’nde yasaklanan bir tatlandırıcıdır.

 

Yeni araştırmalar ne diyor?

Diyet kola içmenin sağlığa etkileri üzerine yapılan araştırmalarda incelenmiştir. Çoğu durumda, sonuçlar özellikle halihazırda Tip 2 diyabeti olan veya geliştirme riski taşıyan kişilerle ilgili olmuştur.

Tip 2 diyabet riski: 2007’de tamamlanan büyük bir ulusal araştırma, her gün bir veya daha fazla porsiyon diyet kola içen kişilerde, diyet kola içmeyenlere göre Tip 2 diyabet geliştirme riskinin %67 daha fazla olduğunu göstermiştir. Araştırmayı yürüten araştırmacılar, bu bulguların diyet kola içmenin diyabete neden olduğunu göstermediğini kaydetmiştir. Araştırmada diyet kolanin diyabet gelişiminde net bir rolü bulunmasa da, araştırmacılar diyet kola içmenin kilo alımına yol açarak veya insülinin etkisini etkileyerek diyabet riski üzerinde dolaylı bir etkiye sahip olabileceğini öne sürmüştür.

Böbrek hastalığı: 2009’da sunulan bir çalışma, diyet kola içmek ile böbrek fonksiyonlarında bozulma arasında bir ilişki bulmuştur. 730 diyabet hastası da dahil olmak üzere çalışmadaki 3.000 kadından günde en az iki diyet gazlı içecek içenler, böbrek fonksiyonlarında iki kat daha fazla düşüş yaşamışlar.

Metabolik sendrom: Son zamanlarda yapılan iki büyük çalışma, günde bir veya daha fazla p diyet kola içmenin metabolik sendrom geliştirme riskinin %35 daha fazla olmasıyla ilişkili olduğunu göstermiştir. Tip 2 diyabet riskinin yüksek olduğunu gösteren çalışmada olduğu gibi, araştırmacılar diyet kola içmek ile metabolik sendrom arasında kanıta dayalı sonuç bulamamışlar ve yapay olarak tatlandırılmış gazlı içeceklerin bu durumun gelişiminde nasıl bir rol oynayabileceğini netleştirememişler.

Ağırlık denetimi: Düşük kalorili tatlandırıcılar üzerinde yapılan tartışmaların çoğu, şeker hastalığı olan veya olmayan kişilerde kilo kontrolü için gerçekten yararlı olup olmadıklarına odaklanmaktadır. Bazı araştırmacılar, diyet kola içmenin aslında iştahı uyarabileceğine ve karbonhidrat isteğini artırabileceğine, kilo alımına yol açabileceğine ve muhtemelen Tip 2 diyabet ve metabolik sendrom için zemin hazırlayabileceğine inanıyor. Başka bir teori, diyet kola içen insanların, normal kola yerine diyet içerek kalori “tasarruf ettiklerine” inandıkları için daha yüksek kalorili yiyecekler yiyerek kilo alabiliyorlar.

Bununla birlikte, bu teoriler kanıtlanmamıştır ve diyet kola içen kişilerin, normal kola içenlere göre ortalama %15 daha az kalori tüketip ve uzun süreli kilo korumada daha başarılı olduklarını gösteren diğer araştırmalarla çelişmektedir.

Alımınızı azaltın!

Diyet kola ve diğer düşük kalorili ürünlerde kullanılan düşük kalorili tatlandırıcılar kilo, kan şekeri kontrolü ve böbrek fonksiyonlarını henüz tam olarak anlamadığımız şekillerde etkileyebileceğinden, diyabetli veya prediyabetli tüketiciler tüketimlerini sınırlamayı düşünebilirler. Düşük kalorili tatlandırıcıların kilo kontrolü, Tip 2 diyabet gelişimi ve diyabet yönetimindeki rolünü keşfetmek için şüphesiz daha fazla araştırma yapılması gereklidir.

Diyet kola yerine:

 

-Hafif aromalı bir içecek için sade suya veya maden suyuna az miktarda taze sıkılmış meyve suyu ekleyin

-Bir dilim limon, misket limonu veya portakalla süslenmiş aromalı maden suyunu deneyin

-Buzlu bitki çayına hafifçe ezilmiş taze nane ekleyin

-Serinletici bir içecek için, 1 su bardağı soyulmuş, çekirdekleri çıkarılmış salatalık ve 1/4 su bardağı tatlı kavunu bir meyve sıkacağı, blender veya mutfak robotuna koyun ve püre haline getirin.